De autowereld ontleed

Wheels - Arthur Hailey


 
●  Achter de schermen van de auto-industrie
●  Roman met realistische beschrijvingen
●  Gebaseerd op grondige research
●  Gedetailleerde schetsen van de werkvloer
●  Oud maar (weer) actueel


april 2009


 

  


Wheels: klassieker met actualiteitswaarde

De actuele crisis in met name de Amerikaanse auto-industrie is aanleiding om een oud boek uit de kast te halen en te herlezen. Een in 1971 geschreven roman geeft een gedetailleerd beeld van de sector in die tijd. Veel van de huidige problemen zijn terug te voeren op ontwikkelingen in een ver verleden, kunnen we constateren. Een oud verhaal heeft opvallend veel actualiteitswaarde.
 


Toen de Brits-Canadese auteur Arthur Hailey (1920-2004) “Wheels” schreef, lagen de massale rassenrellen in de Verenigde Staten nog vers in het geheugen. Opstanden en protesttochten eisten mensenlevens. De geweldloosheid predikende zwarte dominee Martin Luther King was door een kogel tot zwijgen gebracht. Zijn “I have a dream” leefde echter voort en is nog altijd – met “Ich bin ein Berliner” van John F. Kennedy – de bekendste onliner uit de moderne Amerikaanse geschiedenis. Hailey kon niet bevroeden dat in 2009 een niet-blanke man de president van het machtigste land van de wereld zou zijn. Er is veel veranderd in bijna veertig jaar.

Veranderingen

Is er wel zoveel veranderd? Hebben er fundamentele veranderingen plaatsgevonden? Die vraag komt voortdurend op bij het lezen van Wheels met de ogen van nu. De crisis in de Amerikaanse auto-industrie gaat veel verder dan problemen als gevolg van de kredietcrisis waarmee ook de rest van de wereld te maken heeft. Het zijn de Amerikaanse bedrijven die op omvallen staan. Zonder overheidssteun zouden General Motors en Chrysler al niet meer bestaan. Ford staat nog op eigen benen omdat het een paar jaar geleden de bakens heeft verzet, maar moest daarvoor wel het opgebouwde concern ontmantelen. Aangekochte merken zijn verkocht of staan in de etalage. De bedrijven die in 1971 nog De Grote Drie werden genoemd, zijn vermolmd. Aangetast van binnenuit. Verkeerde strategische keuzes, foute modelstrategieën, logge bureaucratieën, onaantastbaarheid van de vakbonden en onvoldoende gevoel voor ontwikkelingen in de samenleving zijn ze bijna fataal geworden.
 


Geromantiseerd

Arthur Hailey had de naam grondig onderzoek te doen. Een jaar lang verdiepte hij zich in een sector en nog eens meer dan een jaar trok hij uit voor het ordenen van zijn onderzoeksgegevens. Pas dan begon het schrijven. Zijn boeken zijn geromantiseerd. De stijl is misschien wat verouderd. Critici vinden het geen literatuur omdat de hoofdpersonen te weinig als echte karakters zijn uitgewerkt. Dat weerhield miljoen mensen er niet van één of meer van zijn werken te kopen. 170 Miljoen boeken gingen over de toonbank. De verhalen zijn bedacht. Maar ze spelen zich af in werelden die gedetailleerd en waarheidsgetrouw zijn beschreven, de werelden van het bankwezen, de journalistiek, de luchtvaart en – in Wheels – van de automobielindustrie. Zijn beschrijvingen zijn een getrouwe weerspiegeling van de werkelijkheid. Een weinig verheffende werkelijkheid, moet de conclusie zijn. Het boek is geen PR-instrument voor de sector.

Jungle

Hailey beschrijft het ontwikkelings- en productieproces van nieuwe auto’s, de hiërarchie binnen de Amerikaanse bedrijven, de jungle op de werkvloer als gevolg van de geestdodende lopende band, de wisselende en vaak slechte kwaliteit van het afgeleverde werk, de mentale druk op het middelmanagement, de glamourwereld van de bedrijfstop, de louche praktijken van dealers, het tolereren daarvan door de industrie, het gemak waarmee de dood van racers als een ingecalculeerd risico wordt gezien, de niets ontziende slaafse cultuur die je moet volgen om carrière te maken, de ja-knikkersmentaliteit van reclamebureaus, de sociale segregatie in Detroit en de goed bedoelde, maar tot mislukking gedoemde sociale programma’s tot verbetering van de samenleving.
Een aantal schetsen is achterhaald, behorend bij een ver verleden. Maar lang niet alles is verre historie, moet je constateren als je de krantenberichten van de afgelopen tijd bestudeert.
 


Overdreven

Eén van de hoofdpersonen in het boek concludeert dat de werkwijze aan de lopende band sinds de jaren van Henry Ford nauwelijks is veranderd. Het lijkt overdreven, maar twintig jaar later trekken wetenschappers dezelfde conclusie. Vergeleken met de succesvolle Japanse auto-industrie zijn de traditionele bedrijven blijven steken in een verouderd managementmodel, stelden James Womach, Daniel Jones en Daniel Roos in hun spraakmakende boek The Machine that Changed the World. Het werd een standaardwerk, verplichte literatuur voor managementopleidingen. Na het uitkomen ervan, is de mondiale auto-industrie opgeschud en hebben Japanse werkwijzen overal ter wereld hun intrede gedaan. Maar een aantal aspecten die Hailey beschreef, zijn zeker in Amerika blijven bestaan. De aanblik van Detroit anno 2009 illustreert dat. Het is één van de meest onveilige steden van Amerika. Het is een spookstad geworden, waar iedereen met een reguliere baan en inkomen is vertrokken. Verpaupering en verloedering zijn de kernwoorden.

Gemakzuchtigheid
Het boek van Hailey begint met een confrontatie van de bedrijfsleiding met critici van de auto-industrie. Zij verwijten de industrie gemakzuchtigheid in het zoeken naar milieuvriendelijker vervoermethoden. Er wordt niet geïnvesteerd in werkelijk nieuwe technologieën. De milieuproblematiek wordt geparkeerd als een probleem voor anderen. De top van het bedrijf richt zich in plaats daarvan op nieuwe uiterlijkheden omdat die het meest winstgevend zijn. Hoezo een oud verhaal? Je kunt niet anders concluderen dan dat er tussen 1971 en het begin van dit millennium weinig is veranderd. Pas sinds kort wordt alles op alles gezet om milieuvriendelijke en brandstofbesparende modellen te ontwikkelen. De roep om een model als de Chevrolet Volt was er veertig jaar geleden al. Die roep is decennia lang genegeerd, met als argument dat het koperspubliek een SUV wil. En daarin had men nog gelijk ook. Haileys boek is in zeker zin niet alleen een aanklacht tegen de Amerikaanse auto-industrie, maar tegen de samenleving in het algemeen.
 


Succes
Toyota is vandaag de dag de grootste autoproducent ter wereld. Betrouwbaarheid en kwaliteit zijn de pijlers onder het succes. In de tijd van Hailey maakten de Japanners nog auto’s die het in alle opzichten moesten afleggen tegen de Amerikanen en Europeanen. Ze werden niet serieus genomen. Die arrogante houding is inmiddels gelogenstraft. De wal heeft het schip gekeerd. De Grote Drie bestaan als begrip niet meer. Haileys roman kent met een aantal doden, gefrustreerde en gebroken mensen bepaald geen happy end. Alleen daarom al is het een klassieker met een hoge actualiteitswaarde. Wheels is ook na veertig jaar een boeiend boek, verplichte kost voor iedereen die zich verdiept in de autowereld. Hailey is uit de mode. De boeken zijn nieuw niet meer te koop. Een zoektocht bij antiquariaten is de moeite echter meer dan waard.