Jeep: achtergrond en historie



● 
Oorsprong en ontwikkeling van de Jeep
●  Prototypen en seriemodellen
●  Jeep als zelfstandig merk
●  Liefhebbers en hun Jeep
●  Navolging door andere merken

februari 2021
 

  


Levensloop van een tachtigjarige 


De Jeep viert zijn 80e verjaardag. De auto die tijdens de Tweede Wereldoorlog werd ontwikkeld, groeide uit tot de stamvader van vele generaties terreinvoertuigen. Vandaag de dag is een Jeep vaak een SUV, vergelijkbaar met producten van vele andere merken. Maar in de Wrangler leeft het oermodel voort.
Het jubileum is een mooie aanleiding om nog eens terug te blikken op de levensloop van deze alleskunner.
 

 

Natuurlijk gebruik de fabrikant het tachtigjarig bestaan als een marketinginstrument om de huidige modellen aan te prijzen. Er zijn speciale jubileumedities. De verjaardag betreft echter niet de merknaam, maar heeft betrekking op het allereerste model. Die auto zorgde ervoor dat in de volksmond jeep een synoniem werd voor terreinwagen, zoals een pijnstiller een aspirientje is. Dat is niet correct, want Jeep is een geregistreerde merknaam. Het mag alleen een Jeep heten als er ook Jeep op staat. Gemaakt door Stellantis, de gloednieuwe onderneming die voortkomt uit de fusie van FCA en PSA, met naast Jeep de merknamen Abarth, Alfa Romeo, Chrysler, Citroën, Dodge, DS, Fiat, Lancia, Maserati, Opel, Peugeot, RAM en Vauxhall. 
De Jeep is wereldberoemd en staat bekend als een stoere alleskunner waarvoor geen terrein onbegaanbaar lijkt. Uiteraard koestert de fabrikant dat beeld. De auto dankt zijn faam aan de rol tijdens de Tweede Wereldoorlog. In tachtig jaar is natuurlijk alles veranderd. Niettemin, wie Jeep zegt, denkt toch vooral aan de Wrangler. Opzet en vorm van het oermodel leven erin voort. Bij retro-vormgeving denken we meteen aan de Fiat 500, MINI en Volkswagen Beetle, maar de Jeep past zeker ook in dit rijtje.
 

In de huidige Wrangler (links) leeft de oer-Jeep (rechts) nog voort.
 

Drie fabrikanten 
Het onmiskenbare karakter van de Jeep is destijds niet
in één keer ontstaan. De auto uit de oorlogsjaren is een product van verschillende ontwikkelingsfasen. Drie fabrikanten gingen de strijd met elkaar aan om de Amerikaanse legerorder binnen te slepen. Het model dat het leger uiteindelijk uitverkoos en dat massaal werd geproduceerd, combineert elementen van de verschillende voorseries. De geschiedenis begint in 1940. De Amerikaanse overheid vraagt 135 bedrijven om een offerte uit te brengen voor het maken van 70 lichte legervoertuigen, geschikt voor gebruik in het terrein. De auto mag niet meer wegen dan 590 kilo, moet een laadvermogen hebben van 300 kilo, een wielbasis van maximaal 203 cm en een spoorbreedte van 119 cm.
De gerenommeerde autofabrikanten tonen weinig interesse. Op hun productielijnen staan nog de modellen voor het grote publiek. Amerika is nog niet rechtstreeks bij de Tweede Wereldoorlog betrokken. Alleen het kleine bedrijf American Bantam wil direct wel een offerte uitbrengen. Later komt Willys-Overland erbij. Na stevig aandringen van de regering sluit Ford zich uiteindelijk bij het tweetal aan. Henry Ford moet niets van oorlogsvoering hebben en heeft zich zelfs tijdens de Eerste Wereldoorlog opgeworpen als vredesactivist. Hij is er voor de gewone man, niet voor de soldaat. Maar ook hij kan de geschiedenis niet ten goede keren. De oorlogsdreiging is reëel. 
 

De ontwikkeling van de leger-Jeep. 

Drie modellen
De drie fabrikanten gaan aan het werk. Het resultaat van hun ontwikkelafdelingen zijn drie modellen: de American Bantam, de Willys-Overland Quad en de Ford GP Gypsy. De aanvankelijk aangegeven leveringstermijn wordt noodgedwongen verlengd. Het kost de bedrijven meer tijd om de 70 exemplaren te maken. Verder blijkt het toegestane maximum gewicht een onoverkomelijk struikelblok.
Na beproeving van de drie modellen volgt een vervolgorder voor 1500 auto's van ieder merk. Die is bedoeld om de wagens in de praktijk te testen. Het maximum gewicht gaat omhoog naar 980 kilo. Op basis van de ervaringen met de eerste serie voeren de fabrikanten wijzigingen en verbeteringen door. American Bantam produceert het model 40 BRC (Bantam Reconnaissance Car), Willys maakte de MA en Ford de GP. Heel vriendschappelijk zijn de verhoudingen tussen de fabrikanten niet. Ze beschuldigen elkaar geregeld van het 'stelen' van ideeën.
 

Willys-Overland MA en Ford GP; foto's uit 1942.

Standaard-Jeep
Na alle praktijkbeproevingen kiest de Amerikaanse overheid voor het model van Willys. Wel moet het bedrijf waardevolle elementen van de andere merken opnemen in een nieuw ontwerp. Zo ontstaat de Willys MB, met de voorzijde naar het ontwerp van Ford. Vanaf medio 1941 maakt Willys 16.000 van deze wagens. 
Na deze serie volgen opnieuw kleine veranderingen. Inmiddels is Amerika wel betrokken geraakt bij de wereldoorlog. Het leger wil snel een grote hoeveelheid van de praktische terreinwagen. De productiecapaciteit van Willys is echter te beperkt. Ford schiet te hulp en neemt de standaard-Jeep ook in productie. De order is interessant en alle Amerikaanse autofabrikanten worden ingeschakeld bij het maken van oorlogsmaterieel. Uit de Ford-fabrieken komen zelfs vliegtuigen. Op details na zijn de versies van Willys en Ford identiek. De onderdelen zijn uitwisselbaar. Kenners zeggen dat de kwaliteit van de Fords aanzienlijk beter is. In het begin zet Ford zijn naam prominent op het achterpaneel, maar het leger verbiedt die reclame al snel.
Willys maakt tussen 1942 en 1945 zo'n 368.000 exemplaren van de standaard-Jeep, Ford 277.000. In 1942/43 bouwt Ford op basis van het platform nog 13.000 amfibieversies, de Ford GPA. Deze blijken echter in de praktijk minder goed bruikbaar.
Hoewel Bantam dus als eerste gegadigde uit de boot is gevallen, maakt de onderneming wel nog een kleine 2700 'jeeps' die naar Engeland en Rusland worden verscheept om daar ingezet te worden bij oorlogshandelingen. Ook produceert het bedrijf aanhangers voor het leger.
 

De plaatjes op het dashboard laten zien of het om een Willys of een Ford gaat.
 

Civiele versies
Het einde van de Tweede Wereldoorlog betekent niet het einde van de carrière van de Jeep. Integendeel. Willys-Overland deponeert in 1943 Jeep als merknaam en gaat vanaf 1945 ook civiele versies maken, de CJ-series (Civilian Jeep). De CJ2 en CJ3 zijn uiterlijk kopieën van de legerauto en herkenbaar aan de hoekige, platte spatborden. In 1955 volgt de CJ5 met veel meer rondingen in de carrosserie en bij de spatborden. De CJ6 is een versie met een langere wielbasis. Pas in 1975 komt er een opvolger: de CJ7 met een ander chassis en gewijzigde zijkant die de toepassing van deuren vergemakkelijkt. In 1986 lijkt het doek te vallen. De laatste CJ verlaat de fabriek. Jeep introduceert de Wrangler als opvolger. Elementen van de allereerste Jeep blijven behouden, tot tevredenheid van adepten. De Wrangler bestaat nog steeds en is inmiddels toe aan de vierde generatie.
In de loop der tijd verschijnen ook hele andere modellen, zoals net na de oorlog de Station Wagon en Truck. De Jeepster van eind jaren veertig is een sportieve variant. Niet alle Jeeps hebben trouwens vierwielaandrijving. In 1955 komt de DJ-serie met aandrijving op twee wielen. De Amerikaanse post bestelt een aangepaste versie met schuifdeuren die vele jaren het straatbeeld in Amerika bepaalt.
Vanaf 1963 combineert Jeep de kwaliteiten van een terreinauto met die van een luxe stationcar. Wagoneer wordt een begrip, enkele jaren voordat de Range Rover op het toneel verschijnt. 

 

Een fraai bewaard gebleven civiele Jeep van eind jaren veertig, begin jaren vijftig. 

Met de Station Wagon en Jeepster breidde Willys-Overland zijn aanbod uit naar andersoortige modellen.

Een fraaie Jeep pick-up, in 2019 gefotografeerd en goed gerestaureerd. 

Een Jeep FC (Forward Control), geïntroduceerd in 1956 en een Wagoneer, gemaakt tussen 1963 en 1983.

Jeep werd leverancier van SUV's, zoals zovele andere merken. 
 

Brochure van de Cherokee jaargang 1980.


Folders van de Pick-up en Truck van begin jaren tachtig. 



De brochures leggen veel nadruk op de veelzijdigheid: de Jeep voor werk en vrije tijd.
 

Een brochure uit 1985 met de CJ, de Scrambler en grote Pickup.
 


In diezelfde periode kregen de Cherokee en Wagoneer een geheel nieuwe opzet.

 

Merknamen
In de tachtig jaar van het bestaan heeft Jeep bij verschillende eigenaren onderdak gevonden. Het oermodel is, zoals hierboven uitgelegd, door Willys-Overland ontwikkeld en verkocht.
In 1953 neemt Kaiser Motors het bedrijf over. De nieuwe onderneming heet tot 1963 Willys Motors, waarna de naam verandert in Kaiser-Jeep. Ondanks de kwaliteiten van de terreinwagens blijkt de Jeep-divisie verliesgevend. American Motors denkt het beter te kunnen doen en neemt Jeep in 1970 onder zijn hoede. Binnen het concern wordt er een afzonderlijke divisie voor opgericht, AM General, de ontwikkelaar van de Humvee, de legerversie van de latere Hummer. Eind jaren zeventig krijgt Renault zeggenschap binnen AMC. In die periode ontstaat de Jeep Cherokee met zelfdragende carrosserie. De SUV (Sports Utility Vehicle) begint aan een opmars. In 1987 is er opnieuw een overname. AMC komt in handen van Chrysler dat alle modellen en merknamen schrapt, behalve Jeep. In 1998 volgt dan de fusie tussen Daimler-Benz en Chrysler, eindigend in een scheiding in 2007. Twee jaar later komt samenwerking met Fiat in beeld, wat in 2014 leidt tot het samensmelten van beide ondernemingen. Het zo ontstane concern FCA fuseert begin 2021 met de Peugeot-groep (PSA). Stellantis is nu het nieuwe thuis voor Jeep.
 


Een brochure van de Wagoneer uit 1965 van Kaiser-Jeep.


In die tijd werden er tekeningen in plaats van foto's gebruikt. 
 


In 1975 staat het beeldmerk van American Motors op de brochures.


Brochures van de Cherokee en Wagoneer (1975).
 

Vaandeldrager
In al die jaren blijft Jeep een model produceren dat zijn oorsprong vindt in de oer-Jeep, eerst de CJ, later de Wrangler. De vergelijking betreft vooral het uiterlijk en de terreinkwaliteiten. Deze Jeep is de vaandeldrager van het merk.
Hoewel de historie duidelijk is, blijft het ontstaan van de naam Jeep een vraagteken. Er doen verschillende verhalen de ronde. Er is geen bewijs wat correct is.
Een veelgehoorde verklaring wijst op de omzetting van de klank van de afkorting GP (General Purpuse) in letters: zjie pie, al snel vervormd tot zjiep. Een andere is, dat de wagen als troetelnaam die van de stripfiguur Eugene the Jeep kreeg, een alleskunner. Wat in elk geval juist is: de 80e verjaardag.
 

De Wrangler volgde de CJ op als vaandeldrager voor gebruik op en buiten de gebaande paden.
 

Modellen van de moderne tijd: Renegate, Compass en Grand Cherokee. 

De nieuwste Wrangler. 
 

  Historie in beelden


A. Prototypen en voorserie 70 stuks


 

 


American Bantam
 

 

  


 

 


Willys Quad

 

 

  


 

 


Ford Pygmy

 

 

B. Overheidsopdracht voor testserie van 1500 stuks
 


 

 


American Bantam
40BRC

 

 

 

 

  


 

 


Willys MA

 

 

 

  


 

 


Ford GP



C. Vervolgopdracht voor 16.000 exemplaren


 

 


Willys MB
vroege versie

 

 

 



D. Massaproductie: Willys MB en Ford GPW (standaard-Jeep)


 

 


Willys MB

 

 

 

 

  


 

 


Ford GPW

 

 

 

 

 

 

E. Afgeleid model: Ford GPA


 

 


Ford GPA

amfibie

 

 

 

 

 

  Naoorlogse civiele Jeeps

 


 

 


CJ2-A       

1945

 

 

  


 

 


CJ3-B       

1953

  


 

 


CJ5          

1955

 

 

 

  


 

 


CJ7           

1977

  


 

 


Wrangler

1987

 

  


 

 


Wrangler

1997

 

  


 

 


Wrangler

2007


 

 

 

 

  


 

 


Wrangler

2018


 

 

 

 

Naast bovenstaande modellen bracht Jeep een groot aantal andere typen op de markt. Een kleine greep uit het aanbod:


 

 


Wagon      

1946

  


 

 


Panel van
1
946

  


 

 


Jeepster
1
948

  


 

 


Pick-up     

1954

 

 

  


 

 


DJ-Dispatcher       

1955

  


 

 


FC-170       

1957

  


 

 


Gladiator        

1963

  


 

 


Wagoneer

1963

 

  


 

 


Jeepster

1967

  


 

 


Wagoneer

1978



 

   Bewaard voor het nageslacht

De Jeep kent, net als andere oldtimers, liefhebbers die oude auto's bewaren, opknappen en voor het nageslacht bewaren.
Ook is de wagen inmiddels een museumstuk. Een aantal voorbeelden:


 

 


Ford GP

Geproduceerd door Ford
in opdracht van de
Amerikaanse overheid in
1941. Als standaard-
model werd echter gekozen
voor de Willys. 

Concours d'Elégance
Apeldoorn 2016

  


 

 


Willys MA

In 1941 gebouwd, beperkte
serie voordat de standaard-
Jeep werd ingevoerd. Die
verschilde op punten wel
van deze versie.

Concours d'Elégance
Apeldoorn 2016

 

 

  


 

 


Willys CJ2/CJ3

Chassis CJ-2A
Carrosserie: CJ-3A

Paleis Het Loo
Apeldoorn

 

 

 

 

  


 

 


Willys MB

Opmerkelijk detail:
de lange antenne.

Oldtimerdag
Zoetermeer

 

 

 

 

  


 

 


Willys MB

Dezelfde auto als boven.
 

  


 

 


Willys MB

Nogmaals deze auto.

 

 

 

 


 

 


Willys MB

In 2010 stond deze
auto te koop voor
€ 24.000,-

Meilenwerk
Düsseldorf

  


 

 


Willys MB

Voormalig
Walter P. Chrysler Museum
Auburn Hills (USA)
 

 

 

  


 

 


Willys MB

Nog een foto van de
opstelling in het (niet
meer bestaande) museum.

  


 

 


Willys MB

Een Jeep zoals gebruikt
door het Nederlandse leger.

Nationaal Militair Museum
Soest

  


 

 


Willys MB

Louwman Museum
Den Haag
 

 

 

  


 

 


Willys MB

National Motor Museum
Beaulieu (Engeland) 
 

 

 

  


 

 


Willys MB

Autoworld
Brussel (België)
 

 

 

  


 

 


Ford GPW

Oldtimerdag
Zoetermeer 2010

  


 

 


Ford GPW

Ford zette in het
begin de merknaam
op het achterpaneel.
De Amerikaanse
overheid verbood
dat al snel. 

  


 

 


Ford GPW

Ginkelse Heide 2019

  


 

 


Ford GPA

Concours d'Elégance
Apeldoorn 2017

  


 

 


Willys MB

Toyota Automobile Museum
Nagakute (Japan)  

  


 

 


Willys MB

Replica van een op zes
wielen aangedreven Jeep
waarvan er 24 zijn
gemaakt.

Concours d'Elégance
Apeldoorn 2016

  


 

 


Willys MB / Nekaf

De oorspronkelijke Jeep
(vooraan) met de daarvan
afgeleide naoorlogse
modellen.

Concours d'Elégance
Apeldoorn 2016

  


 

 


Willys / Nekaf

Een in Rotterdam bij Nekaf
voor het Nederlandse leger
geassembleerde Willys,
bouwjaar 1960, met (niet
originele) Amerikaanse
beschildering.

Oldtimerbijeenkomst
Den Haag

 


 

 


Willys / Nekaf

Door het Nederlandse
leger gebruikt bij
UN-activiteiten.

Nationaal Militair Museum
Soest

 


 

 


Willys / Nekaf

Ambulance-uitvoering.
 
Nationaal Militair Museum
Soest

 


 

 


Hotchkiss-Willys 

In Frankrijk door
Hotchkiss in licentie
gebouwde Jeep.

De Jeep werd ook voor
civiele doeleinden ingezet.

Musée d'Automobiles
Reims 

 


 

 


Jeep CJ5 

De Jeep ontwikkelde
zich als vrijetijdsvoertuig.
In 1973 bood fabrikant
AMC deze versie aan
als Super Jeep.

Petersen Automotive Museum
Los Angeles (USA) 

 


 

 


Willys / Nekaf 

Een Nekaf uit 1955
stond aan de basis
van deze aangepaste
versie.

Oldtimerdag
Zoetermeer 2018

 


 

 


Jeep CJ7 

Deze auto is van 1984.

Oldtimerdag
Zoetermeer 2018

 


 

 


Willys Jeepster 

Voormalig
Walter P. Chrysler Museum
Auburn Hills (USA)

  


 

 


Jeep Pick-up 

Chester (Vermont), USA


 

  


 

 


Jeep Wagon 

Concours d'Elégance
Apeldoorn 2012

  


 

 


Jeep Panel Van 

Bishop (California), USA 

  


 

 


Jeep DJ-5

Het Amerikaanse postbedrijf
maakte jarenlang gebruik
van een aangepaste Jeep
voor het afleveren van post.

Bar Harbor (Maine), USA

 

 

  


 

 


Jeep Grand Wagoneer

Den Haag

  


 

 


Jeep Grand Wagoneer

Een verlengde Wagoneer
met zes deuren.

Louwman Collectie

  

  

  

  Van Willys Quad tot Jeep Wrangler

 

  Moderne Jeep Wrangler

 


 

 


Wrangler 4-deurs

Het nieuwste model van de
Wrangler, waarin de oervorm
nog enigszins is te herkennen.

Autobedrijf Stephens
Bennington (Vermont), USA

  


 

 


Wrangler 4-deurs

  


 

 


Wrangler Pick-up 

bij dezelfde dealer.
 

 


 

 


Wrangler 

Het voorlaatste model
als alledaagse
gebruiksauto.

Valley of Fire
National Park (USA) 

 


 

 


Jeep Wrangler 

Een luxe vierdeurs versie
in een passend decor.

Bryce National Park (USA) 

 

 

 

  Volkswagen Kübel- en Schwimmwagen

Als Duitse tegenhangers van de Amerikaanse Jeep waren er de Kübelwagen en Schwimmwagen, beide gebaseerd op het onderstel van de Volkswagen Kever, dus met de luchtgekoelde motor achterin. Ze werden in veel geringere aantallen gemaakt, respectievelijk bijna 50.000 en ruim 14.000 stuks. 
 


 

 


Kübelwagen

Archieffoto

 

  


 

 


Kübelwagen

Volkswagen-museum
Wolfsburg

  


 

 


Kübelwagen

Autoworld
Brussel

  


 

 


Kübelwagen

Manifestatie Volkswagen
Den Haag 2014

  


 

 


Schwimmwagen

Archieffoto

  


 

 


Schwimmwagen

Volkswagen-museum
Wolfsburg

  


 

 


Schwimmwagen

Louwman Museum
Den Haag

  


 

 


Schwimmwagen

Technik Museum
Speyer

  


 

 


Schwimmwagen

EFA-Museum
Amerang

 

  Goed voorbeeld doet goed volgen

De Amerikaanse Jeep was een goed voorbeeld voor andere fabrikanten om in de naoorlogse periode een soortgelijke auto te ontwikkelen. De meest bekende daarvan zijn de Britse Land-Rover en Japanse Toyota Land Cruiser.  
 


 

 


Land Rover Series 1

Tentoonstelling So British!
Autoworld
Brussel (België) 2020

  


 

 


Land Rover Series 1

Techno Classica 
Essen (Duitsland) 2019

  


 

 


Minerva

De Belgische fabrikant
Minerva bouwde de
Land-Rover in licentie,
maar met een afwijkend
uiterlijk.

Oldtimerdag Zoetermeer

  


 

 


Land Rover

Voor het Nederlandse
leger werd deze
afwijkende Land-Rover
geproduceerd. 

Zoetermeer

  


 

 


Land Rover

De laatste Defender die
is afgeleid van het oermodel,
als Brits legervoertuig.

Edinburgh Castle

  


 

 


Toyota Land Cruiser
FJ25L

Het eerste type van de
Land Cruiser dat in grote
aantallen werd geëxporteerd.
De auto is van 1956.

Toyota Automobile Museum
Nagakute (Japan)

  


 

 


Toyota Land Cruiser
FJ25

Louwman's Toyota World
Raamsdonksveer

  


 

 


Toyota Land Cruiser
J40

Louwman's Toyota World
Raamsdonksveer

  


 

 


Toyota Land Cruiser
J40

Classic Park
Boxtel

  


 

 


Toyota Land Cruiser
J40 Wagon

Den Haag

 


 

 


Toyota Land Cruiser
Station Wagon

Louwman's Toyota World
Raamsdonksveer