Eerder verschenen columns
______________________________________________
 

 

 


 

 

Duizend pagina's: ooit of nooit

Je ziet ze nog met enige regelmaat in de boekenkasten van vooral zeventigplussers: de boeken van Lou de Jong over Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog. Een enkele keer staan zelfs de 29 banden van alle veertien delen met hun gekleurde stofomslagen keurig op een rij. Iedere keer vraag ik me weer af: zouden de bezitters al die boeken ook echt hebben gelezen? Of zijn ze aangeschaft als een soort morele plicht, met de oprechte intentie ze ooit nog eens te lezen, maar waarbij dat ooit in de loop der jaren toch veranderde in nooit?

Op mijn tafel ligt een vuistdik boek van bijna 1200 pagina’s. De post heeft het net bezorgd. Ik heb het zelf besteld. De kans is zeker aanwezig dat de uitgave het werk van De Jong achterna gaat. De intentie is er zeker om het te gaan lezen. Zal het ervan komen? Verrassend zal de inhoud niet zijn. De conclusies ken ik al. Ze zijn uitgebreid in het nieuws geweest. Het boek heeft een wetenschappelijk karakter. Pagina na pagina wordt de lezer geconfronteerd met nauwgezette beschrijvingen van vele beduidende, maar waarschijnlijk ook heel veel minder beduidende details. Zelfs als je de pagina’s van de index en voetnoten eraf trekt, blijft er nog zo’n duizend bladzijden leesvoer over. Is daar doorheen te komen? De tijd zal het leren. Toch is de aanschaf geen impulsieve daad geweest. Ik wilde het hebben. Móest het hebben, zoals de ouderen het werk van De Jong. In de boekenkast van iemand met interesse voor de historische achtergronden van de Europese auto-industrie mag het niet ontbreken. Dat is al genoeg motivering.

Onderwerp van deze overpeinzing is “Der Aufstieg der Quandts” van de Duitse historicus Joachim Scholtyseck. Hij deed onderzoek naar de achtergronden van het vermogen van de familie Quandt, één van de rijkste families van Duitsland en in autokringen bekend als de sturende kracht achter BMW. Begin jaren zestig redde Herbert Quandt het zo goed als failliete merk. Zonder hem zouden de Bayerische Motoren Werke niet meer hebben bestaan.
Het geld voor de aankoop kwam uit het familiekapitaal. Een Duits televisieprogramma ging enkele jaren geleden op zoek naar de bron van dat geld. Het was al bekend dat de Quandts heel goed hadden verdiend aan de oorlogsindustrie, eerst tijdens de Eerste, later ook tijdens de Tweede Wereldoorlog en de aanloop daar naar toe. Hun fabrieken maakten uniformen, accu’s (voor onderzeeboten) en chemicaliën.
Het tv-programma onthulde dat in de fabrieken dwangarbeiders en mensen uit concentratiekampen waren ingezet. De arbeidsomstandigheden waren mensonterend. Na de oorlog wist de familie op miraculeuze wijze een veroordeling voor oorlogsmisdaden te ontlopen. Ze bouwden met elkaar het industrie-imperium verder uit, werden schatrijk, onttrokken zich aan de publiciteit, wisten schandalen te voorkomen en hulden zich boven alles in stilzwijgen. Al helemaal over het verleden. Interviews werden nooit gegeven.
(De documentaire staat op deze website: zie
Das Schweigen der Quandts)

Het tv-programma was een keerpunt. De maatschappelijke druk tot verantwoording nam toe. Zwijgen was niet langer een optie. De waarheid moest op tafel komen. Professor Scholtyseck kreeg opdracht onderzoek te doen en verslag uit te brengen. De Quandts bemoeiden zich niet met de inhoud en stelden hun privéarchieven voor onderzoek ter beschikking. Die waarheid bleek, als verwacht, niet iets om trots op te zijn. De bevindingen zijn na het verschijnen van de studie breed uitgemeten in de Duitse media. Het boek biedt vermoedelijk dus weinig nieuws.

Naast de pil van de professor ligt een veel dunner boek van twee journalisten. Het is een analyse van een recente historie die veel minder beladen is: de mislukte overname van Saab door Victor Muller. Dat leest gemakkelijk weg. Ik weet zeker dat dit boek voorrang krijgt. Het andere komt daarna wel, neem ik me voor. Tenzij er weer een ander boek tussendoor komt. De kans daarop is niet gering. Ooit worstel ik me door die duizend pagina’s heen. Ooit. Behalve als het nooit wordt.

2 maart 2013