100 jaar lopende band

America's Assembly Line -
David Nye



●  Boek over historie en gevolgen van de Assembly Line
● 
Basis van consumentisme en massaproductie
●  Bejubeld en verguisd door de jaren heen
●  Fundamentele verandering van de samenleving
●  Ontwikkelingen in mondiale autoproductie


augustus 2013

 

  


Onze wereld gevormd door de lopende band

Honderd jaar na invoering van de lopende band in de auto-industrie schreef hoogleraar David Nye een boek over het fenomeen Ďassembly lineí. Zijn onderzoek was veel breder dan de historie van de autoproductie. De lopende band heeft het aanzien van onze huidige samenleving bepaald, concludeert hij.

Dit jaar is het precies een eeuw geleden dat Henry Ford de lopende band in zijn tien jaar eerder opgezette bedrijf invoerde. Zijn fabriek Highland Park in Detroit werd het voorbeeld voor de rest van de industriŽle wereld. De manier waarop Ford de autoproductie vorm gaf, werd decennia lang de maatstaf voor het efficiŽnt maken van consumentenproducten. De betekenis van de invoering van de lopende band gaat ver over de grenzen van de autowereld heen. Ford stond aan de wieg van het verschijnsel massaproductie, van het consumentisme en van de fabrieksarbeider als nieuwe sociale klasse. De lopende band veranderde de wereld fundamenteel.
 


Fenomeen

Het eeuwfeest was aanleiding voor David Nye een studie te wijden aan het fenomeen lopende band. Dat resulteerde in een zeer lezenswaardige boek: Americaís Assembly Line. Nye (1946) is Amerikaan en hoogleraar Amerikaanse historie aan de universiteit van Zuid-Denemarken. In tien hoofdstukken en bijna 270 paginaís komen de uiteenlopende aspecten van Ďde lopende bandí aan de orde. Het resultaat van zijn uitgebreide onderzoek is een rijk mengsel van sociologische, economische en historische analyses. De voetnoten en literatuurlijst die een proefschrift niet zouden misstaan, bewijzen dat hij er werk van heeft gemaakt. Het is echter geenszins een dor verhaal geworden. Integendeel. Anekdotes, interessante feitjes en bijzondere invalshoeken verrijken de analyses.

Geen uitvinding

Hoewel de naam van Henry Ford onlosmakelijk is verbonden met de lopende band, was hij niet de uitvinder ervan. Net als bij de auto kun je volgens Nye niet spreken van een uitvinding. De lopende band was een logische ontwikkeling tegen de achtergrond van de industrialisering en combineert vijf elementen: het opdelen van ingewikkelde werkzaamheden in kleine, overzichtelijke partjes waarvoor weinig scholing vereist is; het maken en gebruiken van onderling uitwisselbare onderdelen; de introductie van machines die gemaakt zijn voor een enkele taak; het op een rij zetten van die machines in een fabriekshal en het vervoer van het product van arbeider naar arbeider. De beschikbaarheid van elektriciteit was een belangrijke randvoorwaarde. In fabrieken waar een centrale stoommachine via allerlei verbindingsconstructies verschillende machines aandreef, was de invoering van de lopende band fysiek onmogelijk.
 


Visioen

Ford voerde de lopende band in om zijn beroemde Model T steeds doelmatiger, sneller en goedkoper te kunnen maken. De prijs daalde jaar na jaar. Het was een onderdeel van zijn visioen om de auto bereikbaar te maken voor de massa. Met zijn historische vijf dollar dag (5 januari 1914) legde hij de basis voor het consumentisme. (Ford verdubbelde op die dag het dagloon naar 5 dollar en verkortte tegelijkertijd de werkdag van negen naar acht uur.) Opeens kreeg de fabrieksarbeider de mogelijkheid om geld opzij te leggen en een auto te kopen. Daarmee wijzigde het levenspatroon van de bevolking. Mensen konden op plaatsen komen waar ze nog nooit geweest waren. Ford zette de wereld op wielen en de economie op zín kop.

Bejubeld

Aanvankelijk werd het wonderbaarlijke verschijnsel van de lopende band bejubeld. Deze werkwijze binnen de industrie was immers de bron van welvaart. In alle sectoren werd het principe nagevolgd. De fabrieksmatige productie, bijvoorbeeld in de voedingsmiddelenindustrie, werd de maat der dingen. Op goedkope wijze werd maximale productie bereikt. De lopende band beÔnvloedde echter ook hele andere delen van het leven. Nye gaat zelfs zover dat hij het ontstaan van showgezelschappen waarbij alle danseressen precies gelijk dezelfde bewegingen maken, toeschrijft aan de verheerlijking van de lopende band. Ook de komst van het synchroonzwemmen zou uit dezelfde onderbewuste maatschappelijke beweging zijn ontstaan, net als het vaste ritme van moderne muziek. Vanuit Amerika werd het concept over de wereld verspreid. Ford was wederom trekker door overal fabrieken neer te zetten die zijn productiewijze kopieerden. De lopende band verdrong de ambachtelijke productie, tenzij de producten of hun aantallen er zich niet voor leenden.
 


Kritiek

Gaandeweg werd echter ook de keerzijde van de medaille zichtbaar. Er kwam kritiek die steeds luider klonk en scherper werd. De geŽiste verhoging van de doelmatigheid betekende dat de arbeiders onder steeds grotere druk werden gezet. Het eentonige werk zorgde voor fysieke en mentale belasting. Je kon dan wel veel verdienen aan de lopende band, maar het werk sloopte mensen. Het enthousiasme maakte plaats voor cynisme. Er werd de draak gestoken met het werk aan de lopende band, met de film Modern Times van Charlie Chaplin (begin jaren dertig) als mooiste voorbeeld. De werkelijkheid was minder leuk. De arbeidsmobiliteit was groot. Gemiddeld hield iemand het maar kort uit. Werknemers gingen zich verenigen in vakbonden. Ze voerden een felle strijd met de werkgevers. Maatschappelijke verhoudingen verhardden. Binnen de Amerikaanse auto-industrie was Henry Ford de geduchtste tegenstander van de bonden.

Oorlog

De aanzwellende kritiek op de massaproductie verstomde weer wat in de aanloop naar de Tweede Wereldoorlog en tijdens de oorlogsjaren. EfficiŽnte fabricagemethoden zorgden voor een geoliede defensiemachine. Ook vliegtuigen, tanks en munitie ontstonden figuurlijk en vaak ook letterlijk aan de lopende band. Omdat voor veel werk uitgebreide scholing onnodig was, konden fabrieken snel over voldoende personeel beschikken. Terwijl de mannen naar het front trokken, zorgden de vrouwen in de fabrieken voor voldoende wapens. Fords ideeŽn werden door Hitler-Duitsland gekopieerd. Ferdinand Porsche kreeg van Hitler de opdracht tot de bouw van de Volkswagenfabriek om zo snel mogelijk tegen lage kosten te kunnen produceren.
 


Japan

Na de oorlog nam de kritiek op het geestdodende werk weer toe. Er was met name in Amerika met zijn massale fabrieken nauwelijks betrokkenheid van de werknemers bij het bedrijf of wat ze maakten. Dat vertaalde zich in een slechte kwaliteit van de producten. In Japan, waar de autofabricage pas na de oorlog enigszins op gang kwam, ontwikkelden zich alternatieven. De bedrijven hielden het principe van de lopende band, maar gaven de werknemers een veel grote verantwoordelijkheid, met name voor de kwaliteit. Het werk werd minder eentonig doordat het uit meer handelingen bestond. Tegelijkertijd werd het zware werk overgenomen door robots. Met name Toyota nam de organisatie onder de loep, met als kernpunten het verminderen van voorraden en tegengaan van overbodige handelingen. Just in time en lean production werden de nieuwe standaarden. De kwaliteit en de efficiency van de Japanse productiemethode werd leidend in de wereld.

Achterstandsgebied

De industrieŽn in Europa en Amerika moesten wel volgen. Het werk werd ingewikkelder en moeilijker. Voor ongeschoolden was er steeds minder plaats. De bakermat van de lopende band veranderde in een achterstandsgebied. In de voormalige autohoofdstad van de wereld, Detroit, is de teloorgang van de traditionele autofabriek tot op de dag van vandaag voelbaar. Daarnaast gingen ondernemingen steeds meer op mondiaal niveau werken. Traditionele autonaties verloren hun positie. Europese en Aziatische bedrijven investeerden in Amerika en Europa om dichter bij de markt te zitten. Amerikaanse en Europese bedrijven zochten naar plaatsen om goedkoper te produceren. De Amerikanen weken uit naar Mexico, de Europeanen naar Oost-Europa. Allemaal proberen ze voet aan de grond te krijgen in de nieuwe groeiende afzetmarkten: China, India en Latijns-Amerika. Met afnemende loonverschillen is de laatste trend echter weer een terugkeer naar de moederschoot.
 


Boeiende beschouwing
Al deze ontwikkelingen in de wereld hangt Nye op aan de evolutie van de lopende band. Daarmee schreef hij een boek dat voor autohistorici boeiende beschouwingen oplevert en voor anderen een interessante blik achter de muren van deze belangrijke bedrijfstak. Met veel details maar niettemin zeer leesbaar is het een aanwinst in de autobibliotheek. Americaís Assembly Line verhaalt over de wortels van onze huidige samenleving, waar we industrieel gemaakte massagoederen net zo vanzelfsprekend vinden als de lucht die we inademen en het water uit de kraan. Henry Ford wilde zijn stempel drukken op de wereld. Het is hem gelukt.

 

  

  

America's Assembly Line

David Nye

2013 - MIT Press - Cambridge, MA (USA)

ISBN: 978-0262018715

ďThe assembly line was invented in 1913 and has been in continuous operation ever since. It is the most familiar form of mass production. Both praised as a boon to workers and condemned for exploiting them, it has been celebrated and satirized. (We can still picture Chaplin's little tramp trying to keep up with a factory conveyor belt.) In America's Assembly Line, David Nye examines the industrial innovation that made the United States productive and wealthy in the twentieth century.
The assembly line -- developed at the Ford Motor Company in 1913 for the mass production of Model Ts -- first created and then served an expanding mass market. It inspired fiction, paintings, photographs, comedy, cafeteria layouts, and cookie-cutter suburban housing. It also transformed industrial labor and provoked strikes and union drives. During World War II and the Cold War, it was often seen as a bastion of liberty and capitalism. By 1980, Japan had reinvented the assembly line as a system of "lean manufacturing"; American industry reluctantly adopted this new approach. Nye describes this evolution and the new global landscape of increasingly automated factories, with fewer industrial jobs in America and questionable working conditions in developing countries. A century after Ford's pioneering innovation, the assembly line continues to evolve toward more sustainable manufacturing"